दिमाग घोच्ने मान्छे: दिमाग मात्र होइन, अन्तरात्मा पनि घोच्ने निःशुल्क वृत्तचित्र
अन्तिमपटक बन्दले तपाईंको सहर ठप्प पारेको याद छ? सटर बन्द, गाडी गायब, केही पार्टी कार्यालयले भनेकै भरमा पूरै देशलाई घरभित्र थुनिएको। हामीमध्ये धेरैले गनगन गर्यौं, मोबाइल चलायौं र बन्द सकिने पर्खियौं।
उज्ज्वल थापाले पर्खिएनन्। उनले प्लेकार्ड उठाए।
त्यही सानो अस्वीकारबाट सुरु हुन्छ ‘दिमाग घोच्ने मान्छे’ को कथा। अनि अब १ घण्टा ५० मिनेटको यो पूरा वृत्तचित्र युट्युबमा निःशुल्क हेर्न सकिन्छ।
▶ ‘दिमाग घोच्ने मान्छे’ युट्युबमा हेर्नुहोस्
“किन नहुने?” भनेर सोधिरहने स्याङ्जाको एक साधारण केटो
उज्ज्वल थापा स्याङ्जाको एक साधारण परिवारमा जन्मिए। विदेशमा पढे, चाहेको भए उतै बस्न सक्थे। तर उनी घर फर्किए।
नेपाल फर्किएपछि उनले केही न केही बनाइरहे। आईटी उद्यम चलाए, देशकै सुरुआती अनलाइन जागिर खोज्ने साइटमध्ये एउटा सुरु गरे (जुन पछि बन्द भयो), वर्डप्रेस नेपाल समुदायको सह-स्थापना गरे र ‘आन्त्रप्रेनर्स फर नेपाल’ सुरु गरे। आज नेपालको प्रविधि क्षेत्रमा काम गर्ने धेरै जना भन्छन्, उनलाई यो बाटोमा पहिलोपटक तान्ने मान्छे उज्ज्वल दाइ नै थिए।
उनी शान्त, सूक्ष्म नजर राख्ने र जस लिन मन नपराउने मान्छे थिए। उनलाई सबैभन्दा मन पर्थ्यो, मानिसहरूलाई जम्मा गरेर आफूले ‘ट्राइब’ भन्ने समूह बनाउन: सबै कुराको गुनासो गर्नुभन्दा केही बनाउन चाहने मानिसहरूको समूह।
एउटा प्लेकार्डदेखि राजनीतिक दलसम्म
बन्द–हडतालले दैनिक जीवन बारम्बार ठप्प पार्न थालेपछि उज्ज्वल र उनका साथीहरू त्यसविरुद्ध सडकमा उत्रिए। शान्तिपूर्ण, सिर्जनात्मक र निरन्तर। त्यही अभियान विवेकशील नेपाली बन्यो: युवाको नेतृत्वमा सुरु भएको आन्दोलन, जुन नेपालकै पहिलो मूल्यमा आधारित वैकल्पिक दलमध्ये एक बन्यो। उनले २०७० को संविधानसभा निर्वाचनमा उम्मेदवारी दिए, एकीकरण र विभाजन दुवै झेले, अनि नेपाली राजनीतिमा विरलै देखिने काम गरे: आफैं पछि हटेर नेतृत्व नयाँ पुस्तालाई सुम्पिए।
२०७८ जेठमा कोभिडले उनलाई लग्यो। उमेर थियो ४४ वर्ष। उनको उपचारका लागि देश–विदेशका साधारण नेपालीले केही दिनमै ५० लाख रुपैयाँभन्दा बढी जम्मा गरे, यति धेरै कि परिवारले एक धनाढ्यले सबै खर्च बेहोर्ने प्रस्तावलाई नम्रतापूर्वक अस्वीकार गर्यो। उज्ज्वल आफ्नो कमाइलाई ‘सामाजिक पुँजी’ भन्थे। त्यो हप्ता देशले देखायो, उनीसँग त्यो पुँजी कति रहेछ।
फिल्म बनेको तरिकाले नै सबै कुरा भन्छ
‘दिमाग घोच्ने मान्छे’ सुदिप भाजुको निर्देशन र उज्ज्वल थापा फाउन्डेसनको निर्माणमा बनेको हो। उज्ज्वलकै शैलीमा यो जनसहयोगबाट बन्यो: मानिसहरूले १ रुपैयाँदेखि ५ लाख रुपैयाँसम्म सहयोग गरे।
फिल्मले उनको बाल्यकाल, विदेश बसाइ, स्वदेश फिर्ती, सडक अभियान र राजनीतिलाई समेट्छ। दुर्लभ अभिलेख दृश्य, उनका सुरुआती ब्लग र व्यक्तिगत भिडियोलाई उनलाई नजिकबाट चिन्नेहरूको अन्तर्वार्तासँग जोडिएको छ। अनि यी सबैभित्र एउटा प्रेमकथा पनि बग्छ: उनकी श्रीमती एरिका अधिकारी फिल्मको केन्द्रीय आवाज मात्र होइन, यसलाई बनाउने मुख्य शक्तिमध्ये एक पनि हुन्।
वृत्तचित्र २०८२ पुसमा प्रिमियर भयो, देशभरका हलमा प्रदर्शन भयो, चैतमा डी गो ओटीटीमा आयो, र अब फाउन्डेसनले युट्युबमा पूरै सार्वजनिक गरेको छ।
सबैले हेर्नैपर्ने ५ कारण
- एउटा साधारण मान्छेले पनि देश हल्लाउन सक्छ भन्ने प्रमाण। न ठूलो थर, न पैसा, न पार्टीको संयन्त्र। केवल लगनशीलता र मानिसहरू।
- घृणाबिनाको विरोध कस्तो हुन्छ भन्ने देखाउँछ। आज नेपालका सहरमा देखिने शान्तिपूर्ण र सिर्जनात्मक विरोध शैलीको श्रेय धेरैले उज्ज्वललाई दिन्छन्। परिवर्तनका लागि गाली र डर चाहिँदैन, फिल्मले यही भन्छ।
- यो इमानदार छ। असफल उद्यम, फुटेको पार्टी, सार्वजनिक रूपमा भएका गल्ती। उनी पूर्ण थिएनन्, र फिल्मले पनि त्यसो भएको बहाना गर्दैन। त्यसैले त यसले प्रेरणा दिन्छ।
- छोड्न जान्ने नेतृत्वको पाठ। दशकौंसम्म कुर्सी नछोड्ने राजनीतिक संस्कृतिमा कसैले स्वेच्छाले शक्ति हस्तान्तरण गरेको हेर्नु आफैंमा क्रान्तिकारी लाग्छ।
- यसले तपाईंलाई एउटा प्रश्न सोध्छ, जुन बिर्सन सकिँदैन। फिल्म सकिँदासम्म तपाईं उनले के गरे भन्दा पनि आफू के गर्दैछु भनेर सोच्न थाल्नुहुन्छ।
अनि एउटा व्यावहारिक कारण: यो निःशुल्क छ, र धेरैजसो नेपाली फिल्मभन्दा छोटो पनि।
२०८३ मा यो झन् किन घोच्छ
फाउन्डेसनले यो फिल्म बनाउन थाल्दा कसैलाई थाहा थिएन, यो नेपालको यस्तो मोडमा आइपुग्नेछ। पारदर्शिता, सफा राजनीति, युवाले जिम्मेवारी लिनुपर्छ भन्ने जुन कुरा उज्ज्वलले सडकमा उठाए, ती आज राष्ट्रिय बहसको केन्द्रमा छन्, र टिप्पणीकारहरूले आजको सुधारको राजनीतिका केही अंशलाई उनले सुरु गरेको आन्दोलनसँग जोडेका छन्। अहिले यो फिल्म हेर्नु, अझै लेखिँदै गरेको कथाको पहिलो अध्याय पढेजस्तै हो।
हेर्नुहोस्, अनि अर्को कसैको दिमाग घोच्नुहोस्
जस कहिल्यै नखोज्ने मान्छेलाई दिन सकिने सबैभन्दा राम्रो श्रद्धाञ्जली भनेको उनको नाम होइन, विचार फैलाउनु हो।
- हेर्नुहोस्: ‘दिमाग घोच्ने मान्छे’ पूरा फिल्म युट्युबमा
- एक जनालाई पठाउनुहोस्, जसले “यो देशमा केही बदलिँदैन” भन्छ।
- यसरी सेयर गर्नुहोस्: “१ घण्टा ५० मिनेट। निःशुल्क। यो हेर, अनि भन् एउटा मान्छेले केही फरक पार्न सक्दैन भनेर।”
- ह्यासट्याग: #DimagGhochneManche #UjwalThapa #दिमागघोच्नेमान्छे
छोटकरीमा
- फिल्म: दिमाग घोच्ने मान्छे (Dimag Ghochne Manche)
- विधा: वृत्तचित्र, नेपाली
- अवधि: १ घण्टा ५० मिनेट
- निर्देशक: सुदिप भाजु
- निर्माण: उज्ज्वल थापा फाउन्डेसन (जनसहयोगमा)
- प्रदर्शन: २०८२ पुसमा हलमा; अहिले पूरा फिल्म युट्युबमा निःशुल्क
‘दिमाग घोच्ने मान्छे’ को फिल्म पृष्ठ खोल्नुहोस् र पोस्टर, क्रेडिट तथा हेर्न सकिने अन्य ठाउँ हेर्नुहोस्।