दशैंमा सम्झिने फिल्महरू: सिनेमा हल घरजस्तै लाग्ने त्यो समय

हरेक दशैंको आफ्नै एउटा धुन हुन्छ—बिहानै सुनिने पहिलो बसको हर्न, भरिएको भान्सामा बज्ने थाल–बटुकाको आवाज, दुवै हातमा झोला बोकेर आइपुग्ने आफन्तको हाँसो। अनि त्यही सम्झनाभित्र एउटा सिनेमा टिकट पनि हुन्छ—राम्ररी मोडेर राखिएको, किनकि फिल्म नहेरी दशैं पूरा भएको जस्तो लाग्दैनथ्यो।

सिनेमा टिकट पनि दशैंको योजनाकै हिस्सा थियो

धेरै परिवारका लागि सिनेमा जानु छुट्टै कार्यक्रम थिएन। त्यो घर फर्किने यात्रामै मिसिएको एउटा खुसी थियो। टीका लगाएपछि, खाना खाएपछि, हरेक काका–काकीका उही प्रश्नको जवाफ दिएपछि कसैले भन्थ्यो, “बेलुकाको शो हेर्न जाने?” उत्तर पहिले नै तयार हुन्थ्यो। टिकटको पैसा छुट्याइन्थ्यो, कान्छोलाई झ्यालछेउको सिट दिने वाचा गरिन्थ्यो, अनि परिवार चिसिँदै गएको उत्सवी साँझमा सँगै बाहिर निस्कन्थ्यो।

माइतीघर: नाम सुन्नासाथ घरको सम्झना आउने फिल्म

केही फिल्म कथा भएर सम्झनामा बस्छन्, केही फिल्म ठाउँजस्तै लाग्छन्। माइतीघर त्यही दोस्रो किसिमको फिल्म हो। यसको नाममै पुग्नैपर्ने एउटा घरको अनुभूति छ—संगीत, माया र पुरानो न्यानोपनले भरिएको घर। दशैंमा सबै बाटो परिवारतिर फर्किएजस्तो लाग्दा, यो शीर्षक पनि आफ्नै जीवनको एउटा ठेगाना जस्तो सुनिन्छ।

प्रेमकथा, क्यासेटका गीत र उधारो लिएको साहस

एक समय थियो, प्रेमकथा एउटा घरमा वर्षौंसम्म घुमिरहन्थ्यो। नयाँ लुगा मिलाउँदै गर्दा कुसुमे रुमाल को धुन फेरि सुनिन्थ्यो। दर्पण छायाँ को कुनै दृश्य कजिनहरूको जिस्क्याइ वा किशोर मनको पहिलो स्वीकारोक्तिको हिस्सा बन्थ्यो। यी फिल्महरू केवल हेरिएका थिएनन्; तिनलाई घरका कुराकानी, साझा गीत र हुर्किंदै गरेको मनको गुप्त साहससँगै बोकेर हिँडिन्थ्यो।

जब परिवार नै कथाको केन्द्र हुन्थ्यो

दशैंले भाषण नगरी परिवार सम्हालेर बसेका मानिसहरूलाई पनि सम्झाउँछ। त्यसैले देउता र बलिदान जस्ता फिल्महरू अझै मनको नजिक लाग्छन्। तिनको भावनात्मक संसारले पुरानो पुस्तालाई फेरि अगाडि ल्याउँछ—पर्खिरहने अभिभावक, केही त्याग गर्ने दाजुभाइ वा दिदीबहिनी, र शब्दभन्दा जिम्मेवारीमार्फत माया देखाउने मानिस। फेरि हेर्दा, अर्को कोठाबाट चिनेजानेको आवाज सुनिएजस्तो लाग्छ।

अन्तिम शोपछि घर फर्किने बाटो

दशैंको फिल्म सम्झनामा पर्दामा देखिएको अन्त्य मात्र बाँकी रहँदैन। शो सकिएपछि घर फर्किने बाटो पनि बाँकी रहन्छ—बच्चाहरू सबैभन्दा राम्रो दृश्यबारे बहस गर्दै, ठूला मानिसहरू कलाकारबारे कुरा गर्दै, कुनामा भुटेको मकै किन्दै, उत्सवको उज्यालोमुनि परिवार सँगै हिँड्दै। वर्षौंपछि टिकटको मूल्य बिर्सिन सक्छौं। तर आफ्नो छेउमा को बसेको थियो भन्ने कुरा प्रायः बिर्सिंदैनौं।

दशैं टाढा लाग्दा फेरि हेर्न सकिने पाँच फिल्म

माइतीघर, कुसुमे रुमाल, देउता, दर्पण छायाँ र बलिदानले हामीलाई सिनेमा कथाभन्दा धेरै कुरा सुरक्षित राख्न सक्छ भन्ने सम्झाउँछन्। तिनले घरको बैठकको आकार, सबैलाई खाना खान बोलाउने आमाको आवाज, पहिलोपटक बाहिर निस्कँदाको लजालु उत्साह र अब साथमा नभएका आफन्तको खालीपन जोगाएर राख्न सक्छन्। त्यसैले दशैंमा यी फिल्महरू फेरि फर्कन्छन्। हामी फिल्म मात्र सम्झन तिनलाई हेर्दैनौं। हामी आफूलाई सम्झन हेर्छौं—जब घर भरिभराउ हुन्थ्यो, चाड लामो लाग्थ्यो, र सिनेमा हल पनि ठ्याक्कै घरजस्तै लाग्थ्यो।