बा: एक योद्धा हेरेर घर फर्किंदा: बाले के दिनुहुन्छ, र बदलामा के पाउनुहुन्छ?
भावुक फिल्म सकिएपछि हलमा बत्ती बल्छ, तर कोही पनि पहिले उठ्न चाहँदैन। मान्छेहरू नपढिने मोबाइल हेर्छन्। कोही खोकेर अर्कै कुरा लुकाउँछन्। बा: एक योद्धा सकिएपछि हल ठ्याक्कै त्यस्तै थियो।
म ठूलो स्वरले रोइनँ। नेपाली छोराहरू विरलै रुन्छन्। तर घर फर्किने बाटोभरि फिल्म मसँगै हिँडिरह्यो।
बाको काम प्रायः देखिँदैन
संगीतकार हरि लम्सालले पहिलो पटक निर्देशन गरेको *बा: एक योद्धा* एक बाबुको मौन संघर्ष, त्याग र निःस्वार्थ मायाको कथा हो। यसमा सबैभन्दा गहिरो शब्द हो, *मौन*।
हाम्रो घरमा बाले आफूले गरेको कुरा कहिल्यै सुनाउनुहुन्न। "तेरो फिस तिर्न यो दशैं मैले आफ्नो लुगा किनिनँ" भन्नुहुन्न। बस् भन्नुहुन्छ, "मलाई त चाहिँदैन।"
सानो छँदा हामी त्यो कुरा पत्याउँछौं। बालाई साँच्चै केही नचाहिने रहेछ भन्ठान्छौं। पुरानो ज्याकेट नै उहाँको मनपर्ने रहेछ भन्ठान्छौं। डढेको रोटीको छेउ नै उहाँलाई मीठो लाग्ने रहेछ भन्ठान्छौं। धेरै पछि मात्र बुझ्छौं, "मलाई त चाहिँदैन" घरको सबैभन्दा मायालु झूट रहेछ।
बाले के दिनुहुन्छ
फिल्मले मलाई कहिल्यै नगनेका कुरा गन्न लगायो।
- आफ्नो समय। हाम्रो समय बनाइदिन उहाँले आफ्ना दिनहरू ज्यालामा साट्नुभयो।
- आफ्नो शरीर। ढाड, घुँडा, र पोस्टरमा जस्तै बाक्लो चस्माभित्रका आँखा, जो हरेक वर्ष अलि बढी थाकिँदै गए।
- आफ्नो इज्जत। ऋण माग्नुभयो, गुहार माग्नुभयो, "एक महिना मात्र" भनेर समय माग्नुभयो, अनि घर आएर केही नभएझैं गर्नुभयो।
- आफ्ना सपना। "छोराछोरी लागि परेपछि" भनेर थाती राख्नुभयो। पर्खँदापर्खँदै तीमध्ये धेरै चुपचाप मरेर गए।
यी कुनै पनि कुराको बिल आउँदैन। त्यसैले हामीलाई कहिल्यै केही तिर्नुपर्छ जस्तो लाग्दैन।
बदलामा उहाँले के पाउनुहुन्छ
फिल्मले यहीँ सबैभन्दा दुखाउँछ, किनकि इमानदार जवाफ हो: धेरैजसो, धेरै थोरै।
उहाँले थुनिएको कोठाको ढोका पाउनुहुन्छ। "तपाईं बुझ्नुहुन्न, बा" पाउनुहुन्छ। "म बिजी छु" भनेर छिट्टै काटिने फोन पाउनुहुन्छ। सहर वा विदेश हिँडेको सन्तान पाउनुहुन्छ। पोस्टरको पुरानो कागजजस्तो पृष्ठभूमिमा एउटा हवाईजहाज र काठमाडौंको हुलाक छाप छ। त्यो तस्बिरको अर्थ हरेक नेपाली परिवारलाई थाहा छ।
तैपनि उहाँ बदलामा झन्डै केही माग्नुहुन्न। "खाना खायौ?" धेरै बाहरूका लागि यही एउटा प्रश्न नै पूरा साँवाब्याज हो।
हो, फिल्मले भावनासँग खेल्छ
*बा: एक योद्धा* ले तपाईंको आँसु चाहन्छ, र यो कुरा लुकाउँदैन पनि। कहाँ मौनता राख्ने र कहाँ संगीत उठाउने भन्ने कुरा एक संगीतकारलाई राम्ररी थाहा हुन्छ, र हरि लम्सालले त्यो ज्ञान निर्धक्क प्रयोग गरेका छन्। कसैले यसलाई भावनात्मक खेल भन्लान्।
म यसलाई सम्झना भन्छु। फिल्मले पहिल्यै भएका तार मात्र तान्न सक्छ। मलाई छोयो, किनकि हरेक दृश्यका लागि मभित्र एउटा सम्झना पर्खिरहेको थियो।
मेरो मनबाट नहट्ने तस्बिर ब्यानरमा छ: बेन्चमा बसेका बा र सन्तान, अलिकति टाढा, दुवै एउटै दिशामा हेरिरहेका। हामीमध्ये धेरैको बासँगको सम्बन्ध यस्तै छ। छेउछेउमा बस्छौं, तर आमनेसामने विरलै हुन्छौं।
घर फर्किने बाटो
हरेक साँझ अफिसबाट थाकेर फर्किएजस्तै म हलबाट निस्किएँ। बाटोमा कामबाट घर फर्किने मेरा बा सम्झिएँ: ढोकामा चप्पलको आवाज, सधैं एउटै ठाउँमा राखिने साँचो, र आफ्नो बारेमा एक शब्द बोल्नुअघि सबैको दिन कस्तो बित्यो भनेर सोध्ने बानी।
अनि बल्ल बुझेँ। उहाँ वर्षौंसम्म हरेक साँझ यत्तिकै थाकेर आउनुहुन्थ्यो, र पनि मेरो दिनबारे सोध्ने जाँगर बाँकी राख्नुहुन्थ्यो। धेरैजसो साँझ म भने उहाँको दिनबारे सोध्न मोबाइलबाट टाउको पनि उठाउँदिनथेँ।
एक दिन म पनि 'बा' बन्नेछु
म अहिले बा भइसकेको छैन। तर एक दिन कसैले मलाई बा भनेर बोलाउनेछ, अनि आज बाहिरबाट मात्र हेरेको कुरा भित्रैबाट बुझ्नेछु।
त्यो दिन आउँदा मेरा बाले जस्तै हिसाब नराखी दिन सकूँ। अनि उहाँले विरलै गर्न सक्नुभएको एउटा काम पनि गर्न सकूँ: मौन कुराहरू बोलेर भन्न सकूँ। *म थाकेको छु। मलाई तिमीमाथि गर्व छ। म पनि डराएको थिएँ।*
यो फिल्मले मलाई यही दियो। यो एक जना बाको कथा मात्र थिएन। मसँग भएका बाको ऐना थियो, र भोलि म बन्ने बाका लागि चेतावनी।
यो पढेर तपाईंलाई आफ्ना बा सम्झना आयो भने
आजै फोन गर्नुहोस्। ठूलो कुरा भन्नै पर्दैन। बस् सोध्नुहोस्, "खाना खानुभयो?" अनि सधैंभन्दा अलि लामो समय सुन्नुहोस्।
त्यो फोन गर्नुपर्ने कोही चिनेको छ भने, यो कथा उहाँलाई सेयर गर्नुहोस्।